Khi cơn sốt nhà ở Trung Quốc dường như là một canh bạc một chiều, cha mẹ của Gary Mạnh đã mua một căn hộ từ China Evergrande, nhà phát triển bất động sản lớn nhất nước này. Chẳng bao lâu sau, công ty lại gọi điện với một lời mời chào khác: họ xin phép quản lý tài sản của gia đình.
Gia đình ông Mạnh nghĩ rằng đó là một giao dịch tốt với ít rủi ro. Evergrande được công nhận trên toàn cầu và là một công ty có tầm quan trọng về mặt chính trị, trung tâm của nền kinh tế đang phát triển của Trung Quốc. Họ đã đầu tư toàn bộ tiền tiết kiệm của mình.
Rồi điều không tưởng đã xảy ra. Năm 2021, Evergrande vỡ nợ, đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc khủng hoảng bất động sản làm rung chuyển nền kinh tế Trung Quốc, đánh sập một số công ty lớn nhất và khiến người mua nhà phải chờ đợi hơn một triệu căn hộ. Tuần trước, một công ty bất động sản khác cũng đang gặp khó khăn, Country Garden, cho biết họ đã cạn kiệt tiền mặt, báo hiệu rằng điều tồi tệ nhất có thể vẫn chưa đến. Các công ty này hiện đang gánh tổng cộng 500 tỷ đô la nợ và đang phải đối mặt với những rào cản nghiêm trọng trong những tuần tới.
Khả năng làm chậm sự sụp đổ thị trường bất động sản của Bắc Kinh hiện đang bị nghi ngờ khi người tiêu dùng tiếp tục tỏ ra thiếu hứng thú với việc mua bất động sản, ngay cả trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng gần đây, vốn thường là thời kỳ bùng nổ doanh số.
Ảnh: Trước khi vỡ nợ, công ty phát triển bất động sản Evergrande là trung tâm của sự bùng nổ kinh tế Trung Quốc.
Thách thức niềm tin và tái cấu trúc nền kinh tế
Cuộc khủng hoảng nhà ở đã đặt ra một thách thức cấp bách cho giới lãnh đạo chính trị Trung Quốc. Họ đang cố gắng giảm bớt sự phụ thuộc kéo dài hàng thập kỷ vào bất động sản để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nhưng làm như vậy lại làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng niềm tin. Thị trường tài chính đang đặt câu hỏi về tương lai của phép màu kinh tế Trung Quốc, và các hộ gia đình đang từ bỏ niềm tin vào lời hứa của Đảng Cộng sản Trung Quốc về một tương lai kinh tế tốt đẹp hơn.
"Trước đây, tôi tin tưởng vào chính phủ, đảng và đất nước", ông Mạnh, người có gia đình đã đầu tư 300.000 đô la vào bộ phận quản lý tài sản của Evergrande và vẫn còn chưa đòi lại được 194.000 đô la, cho biết. Được cảnh sát cảnh báo không nên nộp đơn khiếu nại lên các cấp chính quyền cao hơn, ông Mạnh nói rằng niềm tin đã bị thử thách. "Giờ đây tôi chỉ có thể nói rằng tôi vô cùng thất vọng", ông nói.
Cảnh báo từ các tổ chức tài chính quốc tế
Các nhà kinh tế, nhà đầu tư và ngân hàng trung ương trên toàn thế giới đang cảnh báo về những rủi ro đối với sự ổn định tài chính của Trung Quốc, kêu gọi Bắc Kinh hành động để ổn định cuộc khủng hoảng nhà ở. Tuần trước, chuyên gia kinh tế trưởng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Pierre-Olivier Gourinchas, cho biết cuộc khủng hoảng bất động sản của Trung Quốc đang làm suy yếu niềm tin và gây ra những khó khăn tài chính.
"Vấn đề này rất nghiêm trọng", ông phát biểu tại hội nghị thượng đỉnh các nhà hoạch định chính sách ở Marrakesh, Maroc. Cả Ngân hàng Thế giới và IMF đều đã cắt giảm triển vọng tăng trưởng của nền kinh tế Trung Quốc.
Hướng đi mới cho tăng trưởng kinh tế
Theo các nhà kinh tế, Trung Quốc cần phải điều chỉnh lại để giảm phụ thuộc vào đầu tư vào các lĩnh vực như cơ sở hạ tầng và bất động sản, đồng thời dựa nhiều hơn vào người tiêu dùng.
"Thách thức đặt ra là phải cố gắng hỗ trợ đủ cho mảng này để ứng phó với quá trình chuyển đổi mà không kích thích bong bóng bất động sản khác hoặc sự phục hồi khiến những vấn đề này trở nên tồi tệ hơn", Julian Evans-Pritchard, giám đốc khu vực Trung Quốc của Capital Economics, một công ty nghiên cứu, cho biết. Ông Evans-Pritchard nói thêm: "Để nền kinh tế phục hồi, chúng ta thực sự cần lĩnh vực bất động sản ổn định."
Những nỗ lực cứu vãn và đối mặt với thực tế
Các quan chức Trung Quốc đã cố gắng tạo ra một nền tảng cho doanh số bán bất động sản sụt giảm trong những tuần gần đây nhưng cho đến nay vẫn chưa có nhiều hiệu quả. Country Garden đã không thể thanh toán khoản nợ gần 200 tỷ đô la vào ngày 19 tháng 8 năm 2025 và vẫn còn hơn 400.000 căn hộ đã bán nhưng chưa hoàn thành việc xây dựng.
Việc thị trường bất động sản trở thành trung tâm của nền kinh tế Trung Quốc đã được hình thành từ lâu. Trong nhiều năm, mọi người đều đặt cược vào nhà ở. Chính quyền địa phương đã lấp đầy ngân khố bằng tiền thu được từ việc bán đất. Các gia đình đều đầu tư vào căn hộ. Ngành này tạo ra vô số việc làm cho thợ xây, thợ sơn, người làm vườn và đại lý bất động sản.
Sự trỗi dậy và sụp đổ của Evergrande
Trước khi sự sụp đổ của tập đoàn này gây ra cuộc khủng hoảng nhà ở, Evergrande là một câu chuyện thành công song hành cùng sự tăng trưởng của Trung Quốc. Được thành lập vào năm 1996 bởi doanh nhân Hứa Gia Ấn, còn được gọi là Hứa Gia Ngôn, Evergrande đã xây dựng các khu phức hợp căn hộ góp phần đô thị hóa các khu vực rộng lớn của đất nước ngay khi nền kinh tế nông nghiệp của Trung Quốc bắt đầu chuyển sang chủ nghĩa tư bản.
Khi Evergrande vay vốn từ các ngân hàng Trung Quốc và các nhà đầu tư nước ngoài để thúc đẩy sự phát triển nhanh chóng, công ty đã trở thành một tập đoàn khổng lồ với hàng ngàn công ty con. Công ty đã lấn sân sang các lĩnh vực kinh doanh như nước đóng chai, chăn nuôi lợn, ô tô điện và thậm chí cả bóng đá chuyên nghiệp.
Chính sách "ba lằn ranh đỏ" và hệ lụy
Mô hình của Evergrande đã được các nhà phát triển khác sao chép và bất động sản đã trở thành lĩnh vực đóng góp lớn nhất cho sự tăng trưởng chóng mặt của Trung Quốc. Năm 2020, chính quyền trung ương đã để ý đến các khoản nợ chồng chất trong ngành này và hạn chế khả năng vay vốn ngân hàng của các công ty bất động sản. Chính sách này, được gọi là "ba lằn ranh đỏ", đã đặt ra giới hạn về số nợ mà các nhà phát triển bất động sản có thể sở hữu, khiến các công ty như Evergrande phải chật vật tìm kiếm cách vay tiền và chuyển sang những cách thức rủi ro hơn để tránh khủng hoảng tiền mặt.
Evergrande đã đẩy mạnh hoạt động huy động vốn bằng cách bán căn hộ trước khi xây dựng. Công ty cũng hướng đến nhân viên, khuyến khích họ đầu tư vào các khoản vay ngắn hạn trong nội bộ công ty, nếu không sẽ mất tiền thưởng. Công ty cũng thuyết phục những người đã mua căn hộ Evergrande mua các sản phẩm đầu tư tài chính mà sẽ mang lại lợi nhuận khổng lồ. Ông Mạnh và cha mẹ đã được hứa hẹn lãi suất 8 và 9% cho các khoản đầu tư của họ. Họ đã kiếm được tiền lãi từ hai trong số các khoản đầu tư đó vào năm 2021, nhưng đến năm 2022, việc trả lãi đã hoàn toàn dừng lại.
Sự phụ thuộc và rủi ro lan tỏa
Việc vay nợ ồ ạt ở Trung Quốc đã tạo điều kiện cho sự dư thừa trong các lĩnh vực khác: Các công ty bảo hiểm đã mua khách sạn, và một công ty giải trí Trung Quốc đã mua một hãng phim Hollywood. Tất cả các hoạt động kinh tế trên đã giúp chính phủ Trung Quốc dễ dàng bỏ qua bong bóng đang hình thành bởi vì các công ty, bao gồm cả Evergrande, đã giúp đỡ các chính quyền địa phương - đầu tiên bằng cách mua đất và sau đó là xây dựng các khu phức hợp góp phần vào tăng trưởng kinh tế, giúp các chính trị gia địa phương thăng tiến.
Giờ đây, khi hầu hết các công ty này đang nằm trong nghĩa địa của các tập đoàn bất động sản, nhiều người đang tự hỏi Bắc Kinh sẽ làm gì tiếp theo.
Triển vọng kinh tế và những câu hỏi lớn
Các chuyên gia ở Trung Quốc đã đồng thuận rằng đất nước này sẽ không quay trở lại thời kỳ dư thừa đó. Nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi, đặc biệt là khi triển vọng kinh tế chung đang trở nên u ám hơn.
"Khi giá cả bất động sản đã tăng cao trong 30 năm, không cách nào ngăn chặn được quá trình đó mà không gây ra những tổn thất to lớn cho mọi mặt của nền kinh tế", Michael Pettis, nghiên cứu viên cao cấp tại Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế, cho biết.
Tất cả những người hưởng lợi từ sự bùng nổ bất động sản – các ngân hàng, chính quyền địa phương và các hộ gia đình – đều phải chịu nhiều rủi ro. "Câu hỏi chính trị là ai sẽ phải chịu tổn thất", ông Pettis nói.
Cam kết của chính phủ và những hành động cụ thể
Cho đến nay, chính phủ đã khẳng định rõ ràng rằng người mua nhà sẽ không phải là nạn nhân của sự tính toán trên thị trường bất động sản. Mặc dù đã vỡ nợ, Evergrande vẫn được các quan chức cho phép tiếp tục xây dựng 300.000 căn hộ vào năm ngoái.
Tầm quan trọng của Evergrande đối với các nhà hoạch định chính sách giờ đây dường như đã không còn nữa. Tháng này, chính quyền đã bắt giữ người sáng lập công ty, ông Hứa, vì nghi ngờ ông đã làm những điều được gọi là "tội phạm bất hợp pháp". Một số giám đốc điều hành cấp cao và nhân viên khác của bộ phận quản lý tài sản của công ty đã bị đưa đi thẩm vấn.
Gánh nặng tài chính và nghĩa vụ thanh toán
Theo ước tính của các nhà kinh tế tại công ty tài chính Nhật Bản Nomura, việc đảm bảo xây dựng các căn hộ được các chủ đầu tư hiện đang phá sản đã hứa hẹn sẽ tốn từ 55 tỷ đến 82 tỷ đô la.
Nhưng chính những chủ đầu tư này lại cũng nợ rất nhiều người khác. Theo một ước tính, các nhà cung cấp, chẳng hạn như thợ sơn, nhà thầu xây dựng và nhà môi giới, đang chờ đợi thanh toán hơn 390 tỷ đô la. Các chủ nợ nước ngoài đã cho các nhà phát triển bất động sản Trung Quốc vay hàng tỷ đô la đang liên kết với nhau để cố gắng lấy lại một phần tiền của họ thông qua các kế hoạch tái cấu trúc phức tạp.
Giải pháp dài hạn và cải cách hệ thống
Và các nhà lãnh đạo Trung Quốc sẽ cần phải chi nhiều tiền hơn nữa để hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân và hộ gia đình, khuyến khích họ chi tiêu và thúc đẩy nền kinh tế, theo Bert Hofman, thành viên cao cấp danh dự về kinh tế Trung Quốc tại Viện Chính sách Xã hội Châu Á. Điều này đồng nghĩa với việc chuyển nhiều tiền hơn vào các lĩnh vực như lương hưu nông thôn và tăng cường bảo hiểm y tế.
Ông Hofman cho biết: "Nhìn rộng hơn, thì cần phải thực hiện các cải cách để quản lý nhu cầu của nền kinh tế mà không sử dụng bất động sản làm đòn bẩy".
"Chỉ nói suông thôi là không đủ", ông nói. "Đó là những hành động chính sách và các sự kiện có thể nhìn thấy được giúp mọi người tự tin nói rằng chính phủ đã làm được việc gì đó."
Nguyễn Thanh Bình - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
Theo News York Times
© 2025 | Tạp chí NƯỚC ĐỨC