Tình thế lịch sử và làn sóng phản kháng lan rộng
Tại thủ đô Teheran và hơn 180 thành phố khác, hàng chục nghìn người đã đồng loạt xuống đường. Các tổ chức nhân quyền quốc tế cho biết hàng trăm người biểu tình đã thiệt mạng trong các cuộc đụng độ. Hơn 10.000 người khác đã bị lực lượng chức năng bắt giữ. Nhiều thi thể được đưa về các nhà xác xung quanh khu vực thủ đô để xử lý trong âm thầm.
Hình ảnh ghi lại cảnh tượng đám đông và ngọn lửa bùng phát trong một cuộc biểu tình tại Iran.
Khủng hoảng kinh tế châm ngòi cho sự phẫn nộ
Khác với các phong trào trước đây, lần này cuộc biểu tình bắt đầu từ giới tiểu thương tại chợ lớn Teheran. Đây là nhóm đối tượng vốn được xem là bảo thủ và có xu hướng ủng hộ chính quyền trong nhiều thập kỷ. Nguyên nhân trực tiếp là do đồng rial rơi xuống mức thấp kỷ lục khi 1,44 triệu rial mới đổi được 1 USD. Chỉ trong hai tuần, làn sóng phản kháng đã nhanh chóng lan rộng ra phạm vi toàn quốc.
Sự giận dữ của người dân bắt nguồn từ nhiều yếu tố cộng hưởng khác nhau, khiến cuộc sống của họ trở nên bế tắc. Các vấn đề chính bao gồm:
- Nền kinh tế suy thoái trầm trọng khiến đời sống người dân ngày càng nghèo đi.
- Tỷ lệ thất nghiệp tăng cao trong khi giới cầm quyền dồn tiền cho các tổ chức thân chính phủ.
- Cuộc khủng hoảng nghiêm trọng về nguồn cung cấp nước và điện năng trên diện rộng.
- Sự phẫn nộ tích tụ trước các biện pháp đàn áp chính trị và kiểm soát xã hội gắt gao.
Những thay đổi căn bản trong lòng xã hội Iran
Các cuộc biểu tình hiện nay được đánh giá là lớn nhất kể từ sau phong trào Phụ nữ, Cuộc sống, Tự do năm 2022. Nhiều phụ nữ hiện nay đã dũng cảm ra đường mà không đội khăn trùm đầu theo quy định truyền thống. Họ thậm chí còn lái xe máy, công khai uống rượu và tổ chức các buổi hòa nhạc nhạc phương Tây. Chính quyền Iran phần nào phải làm ngơ để tránh làm bùng nổ thêm những đợt phản kháng mới.
Vào tháng 5 năm 2025, chính quyền thậm chí đã phải đình chỉ việc thực thi luật khăn trùm đầu cứng rắn. Đây là một bước lùi hiếm hoi của giới lãnh đạo trước áp lực vô cùng lớn từ phía công chúng. Tuy nhiên, những nhượng bộ mang tính bề nổi này dường như vẫn chưa đủ để làm dịu đi sự bất mãn. Người dân hiện nay không chỉ đòi hỏi quyền lợi xã hội mà còn muốn thay đổi toàn bộ hệ thống chính trị.
Kỷ nguyên hậu Chamenei và kế hoạch tháo chạy
Chuyên gia Ali Fathollah-Nejad nhận định rằng Iran đã chính thức bước vào kỷ nguyên hậu Chamenei từ tháng 6 năm 2025. Trong cuộc chiến 12 ngày, vị lãnh tụ tối cao đã phải ẩn náu dưới boongke để bảo toàn tính mạng. Hành động này đã khiến ông đánh mất uy tín và vai trò quyền lực trung tâm vốn đã duy trì suốt nhiều thập kỷ. Trên các đường phố, khẩu hiệu Cái chết cho nhà độc tài liên tục vang lên đầy mạnh mẽ.
Giới phân tích quốc tế tin rằng chính quyền hiện tại khó có thể sống sót qua làn sóng phản kháng mạnh mẽ lần này. Đất nước đang bước vào một giai đoạn lịch sử mới với những biến động không thể đảo ngược. Người dân nhận ra chính Cộng hòa Hồi giáo phải chịu trách nhiệm hoàn toàn cho thảm cảnh hiện tại của đất nước. Họ kiên quyết đòi xóa bỏ chế độ độc tài để tìm kiếm một con đường phát triển mới.
Các nguồn tin tình báo cho thấy lãnh đạo Ali Chamenei đã chuẩn bị sẵn phương án để rời bỏ đất nước. Nếu tình hình biểu tình leo thang đến mức không thể kiểm soát, ông có kế hoạch trốn sang Nga. Đi cùng ông dự kiến sẽ có tối đa 20 người thân tín nhất và các thành viên trong gia đình. Điều này phản ánh sự lo ngại sâu sắc của giới lãnh đạo Iran trước sức mạnh ngày càng lớn của nhân dân.
Vũ Bình Minh - © Báo TIN TỨC VIỆT ĐỨC
© 2026 | Tạp chí NƯỚC ĐỨC